wEEkEE

Witaj na wEEkEE - wolnej encyklopedii!

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Biologia obejmuje szeroki wachlarz zagadnień badawczych, które są często postrzegane jako odrębne dyscypliny naukowe: bywa opisywana jako tort, który można dzielić na pionowe sektory "taksonomiczne" (ornitologia, algologia, entomologia) i poziome warstwy dziedzin (fizjologia, cytologia czy ekologia)^[1]. Jednakże, wspólnie odwołują się one do fenomenu życia na tle różnych aspektów badawczych, od biofizyki do ekologii. Wszystkie założenia w biologii są oparte na tych samych prawach co inne gałęzie wiedzy przyrodniczej, takich jak zasady termodynamiki i prawo zachowania masy.

Na poziomie organizmu, biologia częściowo wyjaśniła fenomeny takie jak narodziny, wzrost, starzenie się, śmierć i rozkład organizmów żywych, podobieństwa między potomkami a ich rodzicami (dziedziczenie) oraz rozkwit roślin, które intrygowały ludzkość przez całą jej historię. Inne fenomeny, takie jak laktacja, metamorfoza, lęg, zdrowienie i tropizm również znajdują się w sferze zainteresowania biologii. W większej skali czasu i przestrzeni biologowie badają udamawianie zwierząt i roślin, wielką różnorodność organizmów żywych (bioróżnorodność), zmiany w organizmach jakie zachodzą na przestrzeni wielu pokoleń (ewolucja), ich wymieranie, specjalizację, zachowania społeczne u zwierząt itd.

Podczas gdy botanika zajmuje się badaniem roślin, zoologia jest gałęzią wiedzy zajmującą się badaniem zwierząt, zaś antropologia jest działem biologii badającym istoty ludzkie. Natomiast na poziomie molekularnym, życie jest poznawane przez dyscypliny takie jak biologia molekularna, biochemia i genetyka molekularna. Na poziomie bardziej podstawowym od wymienionych powyżej jest biofizyka, która zajmuje się przepływem energii w układach biologicznych. Badania na poziomie komórkowym leżą w sferze zainteresowań biologii komórki. Skalę wielokomórkową bada fizjologia, anatomia i histologia. Embriologia bada życie na etapie jego rozwoju zarodkowego, zaś powstawanie i rozwój poszczególnych organizmów od zapłodnionego jaja do śmierci bada ontogeneza. Przesuwając się w górę naszej skali, na poziom wielu organizmów, genetyka rozważa jak działa dziedziczenie cech między rodzicami a potomstwem. Etologia rozpatruje szeroko pojęte zachowania organizmów w ich naturalnym środowisku. Genetyka populacyjna ogarnia badaniami całe populacje, zaś systematyka rozważa rodowód organizmów na tle innych gatunków. Niezależne populacje i ich siedliska są badane przez ekologię i biologię ewolucyjną. Nowym, na razie teoretycznym, polem badań jest astrobiologia (nazywana też ksenobiologią albo egzobiologią), która bada możliwości występowania życia pozaziemskiego.

Spis treści 1 Główne założenia 1.1 Uniwersalność: Biochemia, komórki i kod genetyczny 1.2 Ewolucja 1.3 Różnorodność 1.4 Ciągłość życia 1.5 Genetyka 1.6 Homeostaza 1.7 Interakcja 2 Historia biologii 3 Przypisy 4 Zobacz też 5 Linki zewnętrzne

Główne założenia

Biologia zazwyczaj nie opisuje systemów w kategoriach obiektów podlegających niezmiennym prawom fizycznym opisywanym przez matematykę. Układy biologiczne posiadają statystycznie przewidywalne tendencje do zachowywania się w określony sposób, lecz tendencje te zazwyczaj nie są tak konkretne jak te opisywane przez dyscypliny takie jak fizyka. Jednakże biologia nadal podlega tym samym prawom fizyki co reszta wszechświata, na przykład zasadom termodynamiki i prawu zachowania masy.

Nauki biologiczne są charakteryzowane i ujednolicone przez poszczególne, podstawowe pojęcia takie jak uniwersalność, ewolucja, różnorodność, ciągłość, genetyka, homeostaza, wzajemne oddziaływanie.

Uniwersalność: Biochemia, komórki i kod genetyczny

Uderzającym przykładem biologicznej uniwersalności jest biochemia życia oparta na związkach węgla i jej zdolność do przekazywania swoich właściwości drogą dziedziczenia poprzez materiał genetyczny, używając bazowanego na DNA i RNA kodu genetycznego zawierającego niewielkie różnice pomiędzy wszystkimi organizmami żywymi.

Następną uniwersalną regułą jest to, że organizmy (czyli wszystkie formy życia na Ziemi poza wirusami) są zbudowane z komórek, jak również fakt, że wszystkie organizmy posiadają podobne procesy rozwojowe.

Ewolucja

Jednym z głównych założeń biologii jest to, że wszystkie formy życia mają wspólne pochodzenie oraz zmieniały się i rozwijały w procesie ewolucji (zobacz wspólne pochodzenie), co spowodowało owo uderzające podobieństwo jednostek i procesów opisanych w poprzedniej sekcji. Karol Darwin opracował teorię ewolucji jako potwierdzoną teorię poprzez sformułowanie jej siły napędowej - selekcji naturalnej (Alfred Russel Wallace jest uznawany za współodkrywcę tej teorii). Dryf genetyczny został objęty tą teorią jako dodatkowy mechanizm rozwoju ewolucyjnego we współczesnej (nowej) syntezie tej teorii.

Historia ewolucyjna gatunków, która opisuje charakterystykę różnych gatunków, ich pochodzenie razem z ich genealogicznymi powiązaniami z innymi gatunkami, nazywana jest ich filogenezą.

Informacje o filogenezie można pozyskiwać w zróżnicowany sposób. Między innymi są to porównania sekwencji DNA prowadzone przez biologię molekularną i genomikę oraz porównania skamielin lub innych zachowanych śladów dawnych organizmów żywych w paleontologii. Biologowie potrafią organizować i analizować powiązania ewolucyjne między organizmami za pomocą różnych metod, takich jak filogeneza, fenetyka i kladystyka. (Ważne wydarzenia w ewolucji życia, takie jakimi je obecnie biolodzy rozumieją, są streszczone na poniższym schemacie historii ewolucji).

Różnorodność

Drzewa filogenetyczne (drzewa życia) organizmów są klasyfikowane. Klasyfikacja leży w zakresie następujących dziedzin: systematyki i taksonomii.

Taksonomia umieszcza organizmy w grupach nazywanych taksonami, podczas gdy systematyka filogenetyczna szuka pokrewieństwa między nimi. Ta technika klasyfikacji rozwinęła się dzięki odkryciom kladystyki i genetyki, które teraz skupiają się nie na podobieństwie fizycznym i podobnej charakterystyce lecz na filogenezie.

Tradycyjnie organizmy żywe zostały umieszczone w pięciu królestwach:

Prokarioty (Monera) -- Pierwotniaki -- Grzyby -- Rośliny -- Zwierzęta.

Jednakże, obecnie, wielu naukowców uważa system pięciu królestw za przestarzały. Współczesne, alternatywne systemy klasyfikacji dzielą organizmy na trzy królestwa:

Archeowce (Archeobakterii) -- Bakterie (Eubacterii) -- Jądrowce.

Każde królestwo jest rozdzielane na mniejsze jednostki dopóki pojedynczy gatunek nie zostanie oddzielnie sklasyfikowany, według następującego porządku: 1. Królestwo, 2. Typ, 3. Gromada, 4. Rząd, 5. Rodzina, 6. Rodzaj, 7. Gatunek. Nazwa systematyczna organizmu składa się z nazwy rodzajowej i nazwy gatunkowej (tzw. epitetu gatunkowego). Na przykład ludzie są określani nazwą Homo sapiens. Homo jest nazwą rodzajową zaś sapiens nazwą gatunkową. Pisząc nazwę systematyczną organizmu należy pisać nazwę rodzajową dużą literą a nazwę gatunkową małą. Zazwyczaj całość jest pisana przy użyciu pisma pochylonego. Terminy używane w klasyfikacji nazywane są taksonomią.

Wyróżniamy też grupę wewnątrzkomórkowych pasożytów, które są rozwojowo "mniej ożywione" w rozumieniu aktywności metabolicznej są to:

Wirusy -- Wiroidy -- Priony.

Ciągłość życia

Aż do XIX wieku powszechnie wierzono, że formy życia mogą pojawiać się spontanicznie pod pewnymi warunkami (teoria samorództwa). Ta teoria została uznana za błędną i zakwestionowana przez Williama Harveya, który ukuł regułę: "wszelkie życie pochodzi z jaja" (z łacińskiego Omne vivum ex ovo), co jest jedną z fundamentalnych zasad współczesnej biologii. Zasada ta oznacza, że istnieje nieprzerwana ciągłość życia od czasu jego powstania do chwili obecnej.

Grupa organizmów posiada wspólne pochodzenie jeśli posiada wspólnego przodka. Wszystkie organizmy na Ziemi pochodzą od wspólnego przodka albo z pradawnej puli genowej. Uznaje się, że ów pierwszy, uniwersalny wspólny przodek wszystkich organizmów pojawił się około 3,5 miliarda lat temu. Biologowie generalnie odnoszą się do uniwersalności kodu genetycznego jako definitywnego dowodu potwierdzającego uniwersalne, wspólne pochodzenie dla wszystkich bakterii, archeowców i jądrowców (zobacz: pochodzenie życia).

Genetyka

Wszelkie dziedziczne cechy organizmów, od ich budowy i cech fizjologicznych, po zwierzęce instynkty, czy ludzkie talenty i skłonności, są wynikiem występowania w komórkach odpowiednich białek, zakodowanych w genach. Geny, będące podstawową jednostką dziedziczenia, przenoszą te cechy do następnego pokolenia. Fizjologiczne przystosowania organizmu do środowiska nie mogą zostać zakodowane w ich genach i odziedziczone przez potomstwo (zobacz: lamarkizm).

Homeostaza

Homeostaza jest zdolnością otwartych systemów (mogących wymieniać materię i energię z otoczeniem) do utrzymywania stabilnego stanu w rozumieniu równowagi dynamicznej. Regulacja ta odbywa za pomocą sprzężonych ze sobą mechanizmów. Wszystkie organizmy żywe, czy to jednokomórkowe czy też wielokomórkowe wykazują homeostazę. Homeostaza objawia się na poziomie komórkowym poprzez utrzymywanie stałej wewnętrznej kwasowości (pH); na poziomie organizmów, zwierzęta stałocieplne utrzymują stałą temperaturę ciała; na poziomie ekosystemów, kiedy rośnie poziom stężenia dwutlenku węgla rośliny teoretycznie są w stanie rosnąć zdrowsze i usunąć nadmiar gazu z atmosfery. Tkanki i organy również są w stanie utrzymywać homeostazę.

Interakcja

Każda żywa istota posiada wzajemne zależności z innymi organizmami i ich naturalnym środowiskiem. Jednym z powodów dlaczego systemy biologiczne mogą być trudne do zbadania jest mnogość różnych zależności między organizmami a ich środowiskiem nawet w najmniejszej skali. Mikroskopijna bakteria odpowiadająca za stężenie cukrów w danym środowisku, jest tak samo odpowiedzialna wobec swojego środowiska jak lew kiedy wybiera się na polowanie szukając ofiary na afrykańskiej sawannie. Między każdymi gatunkami, zachowania mogą być kooperacyjne, agresywne, pasożytnicze albo symbiotyczne.

Zagadnienie zaczyna być bardziej skomplikowane kiedy dwa lub więcej gatunków oddziałuje z ekosystemem. Tego typu badania są polem zainteresowań ekologii.

Historia biologii

Koncepcja biologii jako spójnej i odrębnej dziedziny nauki pojawiła się w XIX w. Jednak nauki biologiczne sięgają tradycją wiele wieków wstecz do medycyny i historii naturalnej aż po Galena, Arystotelesa czy Hipokratesa. Od epoki renesansu historia nowożytna rewolucjonizuje myśl biologiczną przez wznowienie zainteresowania empiryzmem i odkryciem wielu nowych gatunków. Znaczącą rolę odegrali wówczas Wesaliusz i Harvey, którzy stosowali eksperyment i obserwację w badaniu anatomii i fizjologii. Z kolei Linneusz i Buffon rozpoczęli klasyfikację gatunków, jak również badanie powstawania i zachowania organizmów. Wynalezienie mikroskopu umożliwiło badanie mikroorganizmów i położyło podwaliny pod teorię komórki.

W czasie XVIII i XIX w. nauki biologiczne, takie jak botanika czy zoologia stają się uznanymi dyscyplinami naukowymi. Antoine Lavoisier i inni naukowcy zaczęli łączyć świat ożywiony i nieożywiony przez odkrycia z zakresu fizyki i chemii. Naturaliści i podróżnicy jak Alexander von Humboldt badali interakcje między organizmami a ich otoczeniem, oraz na ile położenie geograficzne wpływa na te zależności - dając tym samym początek biogeografii, ekologii i etologii. Naturaliści zaczęli odrzucać esencjalizm i rozważać znaczenie wymierania i zmienności gatunków. Prace te, jak i wyniki badań embriologii i paleontologii, zsyntezował Karol Darwin w swojej teorii ewolucji w wyniku selekcji naturalnej.

Ogłoszenie wyników badań Mendla na początku XX wieku, doprowadziło do gwałtownego rozwoju genetyki. Pojawiły się nowe dyscypliny, szczególnie po zaproponowaniu przez Watsona i Cricka struktury DNA. Biologia była wówczas dzielona na obszary zajmujące się zagadnieniami na poziomie organizmu lub grupy organizmów oraz na te badające poziom komórkowy i molekularny. Pod koniec XX w. granice te znacznie się zatarły, ze względu na pojawienie się np. genomiki czy proteomiki i wykorzystywanie przez różne nauki biologiczne np. technik molekularnych przy równoczesnym badaniu relacji między genami a środowiskiem.

Przypisy

1. ↑ E. P. Odum: Podstawy ekologii. Warszawa: PWRiL, 1977. 

Zobacz też

• Nauki biologiczne
• Przegląd zagadnień z zakresu biologii
• Portal:Biologia
• Medycyna

Linki zewnętrzne

• Kategoria Biologia w katalogu DMOZ
• pl.sci.biologia - polska grupa dyskusyjna poświęcona biologii

Kilka słów...

Nasz serwis powstał w celu poszerzenia Twojej wiedzy. Czuj się swobodnie i korzystaj z naszego serwisu. Masz pewność co do najlepszego źródła informacji. Nasz serwis udostępnia treści z Wikipedii - ogólnoświatowej encyklopedii tworzonej przez tysiące internautow z całego świata! Wikipedia to calkowicie wolna encyklopedia, co oznacza, że każdy może z niej korzystać,a także przyczyniać się do jej rozwoju!

Najświeższe informacje:

Ciąża bez alkoholu - lepszy start dziecka
Alkohol spożywany przez kobiety w ciąży nawet w małych dawkach ma negatywny wpływ na płód. To zagrożenie chce uświadomić paniom przy nadziei kampania „Lepszy start dla Twojego dziecka”, której celem jest promocja abstynencji w okresie oczekiwania na dziecko oraz zwiększenie wiedzy na temat oddziaływania alkoholu na jego rozwój.

Z czego Kraków budowano
Dawny Kraków kamieniem stoi. W konstrukcjach wielu zabytkowych budowli przewijają się skały stanowiące od lat tradycyjny budulec pozyskiwany w okolicach miasta. Wystawa „Z czego Kraków budowano” prezentuje najważniejsze surowce skalne obecne w budowlach miasta, miejsca ich eksploatacji oraz przykłady zastosowań. Jej organizatorem jest Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka przy współpracy Muzeum Geologicznego, Instytutu Nauk Geologicznych i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Oglądać ją można do końca września.

Polsko - rosyjskie seminarium o bakteriofagach
Polska Akademia Nauk jest organizatorem międzynarodowego, polsko-rosyjskiego seminarium na temat badań nad biologią fagów i ich zastosowaniem w terapii lekoopornych zakażeń bakteryjnych. Sympozjum odbędzie się 9 września w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie. Inicjatorem wydarzenia jest wiceprezes Akademii prof. Andrzej Górski.

Stypendia dla małopolskich doktorantów
Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości uruchomiło Małopolski fundusz stypendialny dla doktorantów – „Doctus". Projekt finansowany jest z Europejskiego Funduszu Społecznego, budżetu państwa oraz przez samorząd województwa małopolskiego w ramach programu Regionalne Strategie Innowacji (RSI). O stypendia mogą się ubiegać doktoranci piszący prace z dziedziny uznanej za szczególnie istotną dla regionu.

Na pomostówki 600 milionów rocznie
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o emeryturach pomostowych, który we wrześniu trafi pod obrady rządu. Według wstępnych szacunków do emerytur pomostowych będzie uprawnionych ok. 170 - 190 tys. osób. Koszty wyniosą do 600 mln zł rocznie.

Budowa kolejnego odcinka A1
Ruszyła budowa II etapu autostrady A1 na odcinku Nowe Marzy - Toruń. Inwestycja realizowana jest przez Gdańsk Transport Company. Autostrada A1 będzie gotowa pod koniec 2011 roku.

UKE: prawo nie pozwala na konkurencję z pocztą
Przyjmowanie przez konkurentów Poczty Polskiej przesyłek z korespondencją o masie do 50 g za opłatę niższą niż 5,25 zł stanowi naruszenie przepisów Prawa pocztowego - twierdzi Urząd Komunikacji Elektronicznej.

Zbiory Czartoryskich zostaną podzielone?
Przechowywane w Muzeum Narodowym zbiory sztuki rodziny Czartoryskich mogą zostać podzielone. Adam Zamoyski, prezes Fundacji Czartoryskich, planuje przenieść część kolekcji do dawnego rodzinnego majątku w Puławach - pisze "Gazeta Wyborcza". Przeciwko tym planom protestują historycy sztuki.

Prof. Liliana Konarska nie żyje
W Warszawie w wieku 64 lat zmarła Lilina Konarska, profesor farmacji, profesor nadzwyczajny w Katedrze i Zakładzie Biochemii i Chemii Klinicznej Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Uczona odeszła 17 sierpnia. Uroczystości żałobne odbędą się dziś w południe w kościele Św. Wincentego a' Paulo na Bródnie.

SLD traci poparcie wyborców
Blisko połowa Polaków popiera Platformę Obywatelską – gdyby wybory parlamentarne odbyły się pod koniec ubiegłego tygodnia, na partię Donalda Tuska głosowałoby 49 proc. naszych rodaków – wynika z sondażu PBS DGA dla „Gazety Wyborczej”. Prawo i Sprawiedliwość popiera prawie jedna trzecia respondentów (29 proc.). Najwięcej stracił SLD - słupek poparcia zmniejszył się aż o połowę.

Spotkanie kulturalne na polsko - ukraińskim pograniczu
Na polsko - ukraińskim pograniczu, pomiędzy miejscowościami Dołhobyczów i Uhrynów, odbędzie się koncert „Granica 803”. Liczba w tytule wydarzenia nawiązuje do numeru na słupach granicznych stojących tu po obu stronach. Celem wydarzenia jest zbliżenie obu narodów poprzez kulturę, ekumeniczną modlitwę, a także wspólne gotowanie potraw regionalnych. Koncert odbędzie się 30 sierpnia. Jego patronem jest TVP.

GUS: bezrobocie spada
W lipcu 2008 roku odnotowano spadek liczby bezrobotnych i stopy bezrobocia zarówno w stosunku do poprzedniego miesiąca jak i do analogicznego okresu 2007 roku - podał w komunikacie Główny Urząd Statystyczny. Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy w końcu  lipca 2008 r. stanowili 9,4 procent cywilnej ludności aktywnej zawodowo (w czerwcu 2008 r. - 9,6 procent; w lipcu 2007 r. - 12,1 procent).

Politycy krytykują decyzję Rosji ws. Abchazji i Osetii Południowej
Przedstawiciele koalicji i opozycji zgodnie skrytykowali decyzję prezydenta Rosji o uznaniu niepodległości Abchazji i Osetii Południowej. Przeciwko naruszeniu integralności gruzińskiego terytorium zaprotestowali również prezydent Lech Kaczyński i szef BBN Władysław Stasiak.

Areszt dla 18-latka podejrzanego o zabójstwo księdza
Zatrzymany w sobotę po południu 18-letni mieszkaniec Blachowni koło Częstochowy przyznał się do zabójstwa księdza z tamtejszej parafii. Częstochowski sąd podjął dziś decyzję o trzymiesięcznym areszcie dla podejrzanego o zamordowanie kapłana chłopaka - informuje TVN24.

Wypłaty z OFE zrealizują fundusze dożywotnich emerytur kapitałowych
Rząd przyjął projekt ustawy o funduszach dożywotnich emerytur kapitałowych. Fundusze te będą uprawnione do wypłaty dożywotnich emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych. Po raz pierwszy świadczenia te mają być wypłacane w 2014 r.
Źródło: polska.pl